بسمه تعالی
عنوان: خلاصه فصل چهارم کتاب سیاستگذاری در آموزش و پرورش
رشته: ارشد برنامه ریزی درسی استادمحترم: جناب آقای دکتر ابوالفضل بختیاری
دانشجو: آرزو زرکشان
مقدمه:
تاریخ آموزش و پرورش مملو از سیاست ها و خط مشی هایی هست که باید به دقت مورد بررسی قرار بگبرد.در اجرای فرایندها و سیاست ها افراد مختلفی حضور دارند که اگر منافع آنها به درستی بررسی نشود احتمال هر نوع شکستی برای برنامه و سیاست وجود دارد.در این نوشته به عوامل تاثیر گذار بر سیاست آموزش و پرورش در چهار عنصر مطالعات ، سازمان ها ، افراد و منابع اطلاعاتی تاثیر گذار و همچنین مراحل و فرایند های سیاست گذاری می پردازیم.
در ابتدا به تاثیر مطالعات بر سیاستگذاری آموزشی می پردازیم. مطالعات سعی بر این دارد که شکاف بین بین تحقیق و سیاستگذاری را کاهش دهد برطبق برسی سوانسون و بارلیج تاثیر گذار ترین مطالعات و تحقیقاتی که متخصصان سیاستگذاری آموزشی انجام دادند، مربوط با ارزشیابی بود.
در ادامه به تاثیر سازمانها برارزشیابی می پردازیم.تاثیر نهادهای دولتی بر سیاستگذاری آموزشی بیشتر از سایر نهاد ها است.سازمان های خیریه در شکل گیری سیاستگذاری آموزشی نقش دارند، بیل گیتس و همسرش ملیندا در آمریکا سازمان خیریه ای به نام خود تاسیس کردند.همچنین اتحادیه های معلمی ، تاثیر زیادی بر سیاستگذاری آموزشی و اجرای آن دارند.مردم و یا افرادی از میان مردم ، مطالعات را انجام می دهندو سازمان ها به وسیله مردم اداره می شوند.در بعضی موارد ، حضور افرادی که دارای شغل آکادمیک و دانشگاهی تمام وقت هستند در سیاستگذاری نقش مهمی را ایفا می کنند.منابع اطلاعاتی بر سیاستگذاری آموزشی تاثیر دارند.این منابع می تواند یکسری اطلاعات قدیمی و مطالب چاپ شده همراه با مطالب جدید باشد.رسانه ها هم می توانند تاثیر بسزایی بر سیاستگذاری داشته باشند.
اصول اولیه سیاستگذاری معمولا از سوی وزارت آموزش و پرورش و شخص وزیر و سایر مقامات بلند مرتبه مطرح می گردد.در کشور ما شورای عالی آموزش و پرورش ، مرجع سیاستگذاری در حوزه وظایف آموزش عمومی و متوسطه در چارچوب سیاست های کلی نظام و قوانین و مقررات موضوعه است.
وظایف و اختیارات شورای عالی آموزش و پرورش :
تعیین خط مشی ها طبق قانون اساسی کشور- بررسی و تصویب هدفهای وزارت اموزش و پرورش به منظور ارائه به مجلس شورای اسلامی- بررسی و تصویب برنامه های درسی و تایید انطباق مطالب کتابهای درسی با برنامه ها یی مصوب شورا – بررسی طرح ها و لوایح قانونی – بررسی و تصویب اساس نامه ها – بررسی و تصویب مقررات اجرایی و انضباطی – بررسی و تصویب ارزشیابی – بررسی مقررات امتحانی –بررسی و تصویب اصول مقررات گزینش تخصصی – تصویب ایین نامه رسیدگی و ارزشیابی مدارک تحصیلی –بررسی و تصویب طرح ها ی توسعه .
- بررسی و تصویب طرحهای لازم برای بسیج و مشارکت مردم – پیشنهاد اعطای نشان و مدال تصویب ایین نامه ی مربوطه – تصویب آیین نامه های مربوط به شورای منطقه ای آموزش و پرورش و شورای فرهنگی محلی و شورای مدارس .
- همچنین استانداری ها و شهرداری ها نیز ممکن است برای بکارگیری یک سیاست در موقعیت محلی مسولیت پیدا کنند.
به مراحل و فرایند های سیاستگذاری اشاره میکنیم.مرحله بررسی و کنکاش به زمانی اطلاق می گردد که اعضای مختلف بدنه سیاستگذاری اندیشه های خود را مطرح کنند، یا زمانی که تلاش هایی برای اجماع در زمینه خاص صورت می گیرد.زمانی که متن نهایی و سند نهایی تهیه گردید ، وزیر آموزش و پرورش ، آموزگاران، مدرسان ، شهرداری ها و جامعه آموزشیبر اجرای سیاست توافق شدهمسولیت پیدا می کنند.
مسائی مالی براجرای سیاست های توصیه شده اهمیت دارند.ریس جمهور و وزیر آموزش و پرورش و همچنین وزیر اقتصاد و دارایی ، دولت و مجلس نیز مسولیت این سیاست ها را به عهده دارند.
آنچه مهم است این است که یک الگوی سیاستگذاری که نظام مند و بر اساس شورای محیطی ایجاد می شود، باید بتواند پاسخگوی تغییرات جامعه باشدو سه قلمرو اصلی در امر آموزش که برنامه های درسی ، معلمان و تربیت معلمان است را شامل شود.
ویور – هایتور (2008) استدلال کرد کخ " خلق یک سیاست ، فرایندی به شدت پیچیده و متضاد استکه تصویر مشترکی ازیک هدف واحد و همچنین یک برنامه ریزی موثر و باز راتمی طلبد. سیاست های بوم شناختی از کلیه متون ، تاریخچه ، مردم ، سیاست ها و روابطی که بر روی ان تاثیر می گذارند تشکیل شده است.
به مراحل سیاستگذاری می پردازیم.
مرحله ی تعیین موضوع : برای گشودن یک پنجره ی سیاسی سه جریان لازم است.اول " یک جریان مساله " دوم" جریان جایگزین " و سوم " جریان سیاسی " باید وجود داشته باشدکه به افکار عمومی ، گروههای فشار و اندیشه های ایدولوژیک مربوط می باشد.
مرحله طراحی : باید یک کمیته سیاسی شکل بگیرد و بررسی های لازم را انجام دهد.
خروجی و نتیجه ی سیاست جدید: بررسی ها ی انجام شده منجربه سیاستی جدید از طریق اجماع و توافق می شود.
مرحله اجرای سیاست: بعد از طراحی یک سیاست ، باید آن را اجرا کرد.به دو روش انجام می گیرد: نخست " بکار گیری انقلابی یک سیاست" و دوم " بکارگیری تکاملی یک سیاست " است.
در مرحله اول بهبود تدریجی طی فرایندی از پایین به بالا است، بطور مستقل عمل میکند . دومی شامل مشورت مستمر با دانشگاهها ، معلمان و والدین است.بهترین ابزار برای بهبود فرایند تغییر ، رسیدن به هم افزایی بین این دو نوع بکارگیری سیاست است.
به گروههای درگیر در کار سیاست می پردازیم.
مسولان مرکزی و محلی مانند وزارت آموزش و پرورش ، مجلس و مسولان شهرداری - ذینفعانی همچون اتحادیه های معلمان ، مدیران و والدین – گروههای بیرون از نظام آموزشی مانند دادستان ها ، دانشمندان و موسسات آموزشی معلم همانند تحلیل گریندل ( 2004).
در آمریکای لاتین فرایند سیاستگذاری با طرح موضوع یا نقطه حرکت آغاز می شود، برسی ها انجام می شود و محصول نهایی ارائه و خاتمه می بابد.در آمریکای لاتین افراد و ذینفعانی که بر سیاست اثر می گذارند مشخص هستند.در انجا قدرت چهره های دولتی مانند مدیران یا وزیران آموزش و پرورشو آموزش عالی سرنوشت سیاست های جدید را رقم می زنند.
به نمونه هایی از سیاستگذاری که در پاسخ به تغییرات جامعه هستند اشاره میکنیم.یکی از آنها مربوط به اصول اولیه ی آموزش علم و فن آوری در انگلستان و نیوزیلند ( جوردن و یئومانز ، 2003) و دیگری مربوط به موضوعات سواد ( لوبیانکو ، 2004) است.سواد موضوع بسیار مهمی در اقتصاد جهانی است که موجب شکل گیری جمعیت های چند زبانی است.
به برسی سیاست های علمی و فن آوری در انگلستان و نیوزیلند می پردازیم.
جوردن و یئومامنز (2003) دو نظریه ی آموزشی در خصوص علم وفن آوریرا در مقایسه و تقابل یکدیگر
قرار می دهند.یکی از این نظریات مربوط به دانشکده های فناوری در انگلستان و دیگری در خصوص شخصیت
معلمان در نیوزیلند است.
دومین مورد فرایند های سیاستگذاری در موضوعات مربوط به سواد کشورهای انگلیسی زبان
است،که به قدرت ، سیاست و دانش حرفه ای مربوط می شود.لوبیانکو ، دو اندیشه و ایده
اساسی و مهم که بر سیاستگذاری موثر است را معرفی می کند: سرمایه انسانی و سرمایه اجتماعی
سرمایه انسانی دانش است که افراد در طی زندگی خود بدست می آورند و آن را مورد استفاده قرار می دهند. سرمایه
اجتماعی برای مقوله جهانی سازی اقتصاد مورد نیاز و ضروری می باشد.
نتیجه گیری :
در این جستار به این موضوع پرداختیم که چهار عنصر مطالعات ، سازمان ها ، مردم و منابع اطلاعاتی بر سیاستها و
خط مشی های نظام آموزشی تاثیر می گذارند، و این که در کشور ما شورای عالی آموزش و پرورش مرجع
سیاستگذاری است و سازمان اداری آن با بودجه و تشکیلات مستقل زیر نظر شورای عالی آموزش و پرورش فعالیت
می کند.در ادامه بحث به مراحل و فرایندهای سیاستگذاری و عوامل مالی و گزارش بوم شناختی اشاره کردیم. به فرایند
های سیاستگذاری در آمریکای لاتین و عوال تاثیر گذار بر آن پرداختیم. همچنین به سیاست های علمی و فناوری در
انگلستان و نیوزیلند در خصوص آموزش علم و فن آوری اشاره کردیم .به طور کلی محتوی عوامل اصلی بایددرهر
الگوی نظام مند برای سیاستگذاری در آموزش حضور داشته باشند و این عوامل از الگوی کل گرایانه تبعیت می کنند.
منبع:
نادري ، ناهيد - نوروزی ، رضاعلی - سیادت ، سیدعلی ،سياستگذاري در آموزش و پرورش.
اصفهان : نشريار مانا ،1395 -ص(55-73)
