بسمه تعالی

عنوان: خلاصه فصل چهارم کتاب تدریس پژوهی( روش بهسازی فرهنگ آموزش و تدریس)

                                                                       نام استاد محترم : جناب آقای دکتر ابوالفضل بختیاری

رشته : ارشد برنامه ریزی درسی                                 دانشجو: آرزو زرکشان 

 

مقدمه :

 

تدریس موفق زمانی اتفاق می افتد که یادگیری در دانش آموز ایجاد شود. درس پژوهی یک رویکرد جدید و فعالیتی مشارکتی و گروهی است،معلمان از طریق درس پژوهی یاد میگیرند که چگونه از یکدیگر بیاموزند وبه تولید دانش حرفه ای بپردازند .در این جستار  به اندیشه ها و ایده های جهانی تدریس پژوهی و مد ل سرکارانی می پردازیم.

درس پژوهی شکل اولیه ای از رشد حرفه ای معلمان در ژاپن است و هدف آن بهبود مستمر تدریس است که دانش آموزان بتوانند مطالب بیشتری را بیاموزند .سرکارانی یکی از صاحبنظران و پایه گذاران درس پژوهی در ایران است.وی در سال 1378 موضوع پژوهش مشارکتی معلمان در کلاس درس را در ایران مطرح کرد.وی پژوهشکر برتر" انجمن توسعه علم ژاپن " انتخاب شد.این الگو به مثابه روشن نوین پژوهش در عمل و هسته های کوچک تحول در آموزش به گسترش پژوهش و تولید دانش حرفه ای در مدرسه کمک می کند.این مدل پژوهش در کلاس درس عملا بر چرخه یادگیری گروهی ، کیفی ، مشارکتی و مداوم کارگزاران آموزشی شامل مراحل پنج گانه زیر می باشد:

تبین مساله: شامل کالبد شکافی فرایند های عمل آموزشی و عوامل موثر بر آن برای کسب اطلاع از چگونگی انجام گرفتن آنها ، نوع احساس و تفکر معلمان در فرایند عمل تربیتی و بررسی باورها و الگوهای ذهنی است.

طراحی: شامل خلق ایده ها ، تهیه نقشه ی عملی برای اجرا و سازماندهی مجدد توانایی های سازمانی در قالب های اثربخش تر برای رسیدن به هدف های آموزشی و تربیتی است.

عمل: به معنای انجام وظیفه یا اجرای نقشه ای است که بر اساس چارجوب تجربی معینی در ذهن تهیه شده است.در این مرحله ، یکی از معلمان طرح درسی را که با مشارکت همکاران تهیه شده است، اجرا می کند و سایر معلمان به عنوان مشاهده گرانی فعال در کلاس درس حضور می یابند.

بازاندیشی : این مرحله شامل مشاهده فعال و ارزیابی تفکر و عمل انجام شده است.در این مرحله نتایج بذست آمده از عمل در ارتباط با اندیشه ی حمایتی آن و نقشه ی طراحی شده ، رویکرد ، روش و ابزارهای به کار رفته تجزیه و تحلیل می شود.

یادگیری : درس پژوهی به کارگزاران آموزشی کمک می کند تا پیش فرض های ذهنی خود را بکاوند ، مهارت های گفت و گو با خود و دیگران را ترویج کنند، از خود – " خود به عنوان آموزگار" – و دیگران بیامورند.

گزارش های کاربردی وپژوهشی تهیه شده از فرایند تبیین مسئله ، طراحی ، عمل و بازاندیشی ، به عنوان دانش حرفه ای معلمان به گسترش فضا و منطق عملی در مدرسه کمک می کند و فرهنگ تربیتی اثربخشی را در مناسبات اجتماعی کارگراران آموزشی بنیان می نهد.

نتیجه گیری:

در این نوشته به این موصوع پرداخته شد که درس پژوهی در کلاس درس باعث مشارکت و همکاری بیشتر معلمان شده و معلمان با شناخت بیشتر مشکلات آموزشی، رفتاری و اخلاقی دانش آموزان تدریسی موفق خواهند داشت. موجب شوق یادگیری، همکاری گروهی و باز اندیشی عمل تدریس می شود.به مدل درس پژوهی سرکارانی که در پنج مرحله شامل ( تبین مساله ، طراحی، عمل ، بازاندیشی ، یادگیری ) پرداختیم، که موجب می شود معلمان در جهت بهبود یادگیری دانش اموزان همکاری و مشارکت نمایند.

در پایان از استاد گرانقدر " جناب آقای دکتر ابوالفضل بختیاری " سپاسگزارم که با معرفی کتابهای مفید و ارزشمند دریچه جدیدی بر نگرش و رویکرد آموزشی اینجانب در محیط آموزشی گشودند . فلذا  مطالعه این کتاب ارزشمند را به تمامی افراد خصوصاً متصدیان امر تعلیم و تربیت دوره ابتدایی توصیه می نمایم

منبع:

بختیاری ،ابوالفضل 1395، مصدقی نیک،کبری : تدریس پژوهی یا درس پژوهی،روش بهسازی فرهنگ آموزش وتدریس، تهران : آوای نور 1394

عنوان : خلاصه فصل دوم کتاب تدریس پژوهی ( روش بهسازی فرهنگ آموزش و تدریس )

                                                                        استاد محترم : جناب آقای دکتر ابوالفضل بختیاری
  رشته : ارشد برنامه ریزی درسی                                  دانشجو: آرزوزرکشان       

                                                 

مقدمه:

درس پژوهی فعالیت اشتراکی معلمان برای طراحی دروس به منظور فراهم کردن فرصتهای یادگیری بهتر برای دانش آموزان است.در حقیقت هدف اصلی درس پژوهی کمک به یادگیری مستمر معلم و ایجاد بستر مناسب یادگیری دانش آموزان است و به عنوان روشی موثر برای تولید دانش حرفه ای در مدرسه وکلاس درس است. در این نوشته به برسی ادبیات و بیشینه درس پژوهی ،  فرایند درس پژوهی معلمان، پژوهش مشارکتی معلمان در کلاس و منطق درس پژوهی می پردازیم.

پژوهشگران علاقمند  هستند بدانند چه چیزی باعث پیشرفت ، تعالی و ترقی و توسعه کشور ژاپن بوده است.اگرچه فرهنگ وتمدن ژاپنی ها بیش از دوهزار و پانصد سال بنیاد گذاشته شده و تاریخ 2500 ساله دارد ، فرهنگ کنونی ژاپن هم دستخوش تغییر است  ( فوکوتساوا یوکیچی ، 1375، 61 ) . تغییر وتحول در نظام آموزشی خود را در آموزش مداوم حرفه ای خود در درون کلاس و مدرسه می دانند. سرکارانی ( 2006) : درس پژوهی ( مطالعه درس ) را یک فرصت استثنایی برای معلمان به منظور گسترش دانش و مهارت تدریس ، توسعه مهارت حرفه ای و بهبود آموزش و یادگیری می داند.تدریس پژوهی ، پژوهش مشارکتی معلمان بوده که این روش در کشور ژاپن ابداع شده و در کشورهای دیگر مورد استفاده قرار گرفته است .

اندیشه های بنیادین درس پژوهی را باید در اندیشه های تربیتی معلمان ژاپنی جست جو کرد. آنان همواره درباره ی جنبه های تازه و خلاق فعالیت های کلاس درس می اندیشند، انتظاراتی را که از دانش آموزان دارند بازبینی می کنند و درباره چگونگی تسهیل در رشد و توسعه همه جانبه دانش آموزان تامل می کنند ( تسوچیدا و اوئیس 96، 1996)

باز اندیشی یکی از بنیادهای درس پژوهی است و در فرایند بهسازی معلمان را یاری می دهد.درس پژوهی به مثابه الگوی ترویج آموزش های توام با کار معلمان در مدرسه ، معلمان را یاری می دهد تا در مورد پیش فرض های ذهنی خود ، درباره  دانش آموزان بیشتر تامل کنند و راههای بهتری برای بهسازی روابط خود با دانش آموزان بیابند

درس پژوهی کلاس درس را به محیطی تبدیل می کند که در آن معلمان تشویق می شوند روشهای آموزش خود را تغییر دهند و در این راه دانش اموزان و سایر همکاران را شریک حرفه ای خود بدانند. 

مراحل فرایند درس پژوهی معلمان:

1-در حین کار یاد می گیرند.

2-توانایی تصمیم گیری درباره ی چگونگی حرفه ای را ترویج می کنند.

3-گفت و گوهای حرفه ای را ترویج می کنند.

4-در فرایند برنامه ریزی ، بازاندیشی و یادگیری مشارکتی  بیش از معلم به " معلمی " می اندیشند.

5-بامشارکت در طراحی درس ها، مشاهده کلاس درس یکدیگر ، بحث های روزمره و ارتباط درباره ی بهبود تدریس یاد می گیرند.

مدل درس پژوهی به عنوان الگویی موثر در حال حاضر نظر بسیاری از دانشمندان را به خود جلب کرده است. یافته های پژوهش " سرکارانی " پژوهشگر برگزیده " انجمن توسعه علم ژاپن " در سال 2004 نشان می دهد که درس پژوهی ( مطالعه درس ) به گسترش فرهنگ یادگیری در مدارس یاری می رساند و محیطی را فراهم می سازذ تا معلمان " از یکدیگر بیاموزند" ، " دانش حرفه ای خود را ارتقا دهند" ، " در رفتار خود باز اندیشی کنند"( سرکارانی ، 1386)

این پژوهش بر چرخه یادگیری گروهی ، کیفی ، مشارکتی و مداوم کارگزاران آموزشی شامل " تبیین مساله " ،"طراحی"، " عمل" ، " بازاندیشی " و " بازبینی " استوار است.

در این روش معلمان در ابتدا مسایل آموزشی مدرسه را از طریق آسیب شناسی  بالینی بررسی نموده و سپس طرحی برای انجام پژوهش مشارکت در آموزش پیشنهاد می کنند، آنگاه آنرا به اجرا در آورده و به ارزیابی و بازبینی فرایند عمل می پردازند.بیشتر معلمان شرکت کننده در پژوهش " سرکارانی" در کشورهای مختلف جهان گزارش کرده اند که درس پژوهی به معلمان اجازه می دهد که مسولیت بیشتری در اداره مدرسه احساس کنند و آن را عاملی برای فراهم آوردن یادگیری از خود از طریق مشاهده ، بازاندیشی در عمل انجام شده و خود ارزیابی می دانند.

از سوی دیگر مدیران مدارس نیز گزارش کرده اند که درس پژوهی به ما یاری می رساند تا شیوه مدیریت مدرسه خود را از مسولیت و اختیار فردی و کنکاش بی اثر به روش مشارکتی و مسولیت پذیری جمعی ( گروهی ) تغییر دهیم.

تدریس پژوهی الگوی عملی بازبینی مداوم مدل های ذهنی و باز اندیشی مشارکتی عمل کارگزاران آموزشی است ( سرکارانی ). در پایان منطق درس پژوهی را می توان این چنین بیان کرد اگر می خواهید آموزش را بهبود بخشید اثربخش ترین جا برای چنین کاری کلاس درس است. بهبود در کلاس درس در درجه اول اهمیت است. این که گفته شده درختان بزرگ ازدانه های کوچک می رویند ، مردان بزرگ از کلاسهای کوچک ، سخن درستی است.

روش پژوهش مشارکتی معلمان  در کلاس درس به عنوان موثرترین برنامه ی پرورش حرفه ای معلمان شناخته شده است.بیشینه تحقیقات در زمینه آموزش ضمن خدمت معلمان نشان می دهد یکی از مهمترین عوامل موثر در پرورش حرفه ای معلمان ، پژوهش خود آنها در کلاس درس و چگونگی ارتباط آنها با دانش آموزان است.

ماهیت تدریس پژوهی ، باز اندیشی  ( تفکر و تامل)  در عمل تدریس است ( بختیاری،1387) .می توان گفت معلمان ، خود به بازاندیشی آموزش و تدریس خود می پردازند و دغدغه آنها بهبود یادگیری است( بختیاری 1387)

اصلاحات آموزشی ودرسی در ژاپن دوره های متفاوتی را ازسر گذرانده است.مهمترین انها عبارتند از:

1-اصلاحات " می جی "

2-تحولات پس از جنگ جهانی دوم

3- بازبینی پیامدهای رشد سریع اقتصادی

4- تشکیل شورای اصلاح برنامه های آموزشی و درسی

در دوران قبل از " می جی " تنها روش تدریس در ژاپن روش تدریس خصوصی ( معلم سرخانه ) بودو دولتمردان ژاپنی تلاش می کردند تا هرچه سریعتر روش های جدیدی را برای بهبود روش غربی تدریس به معلمان خود معرفی کنند.

نتیجه گیری :

در این نوشته به مطالعه درس پژوهی ، که نظامی برای بهسازی تدریجی آموزش و یادگیری است و اینکه ژاپن مسولیت اولیه بهبود فعالیت کلاس درس را به عهده معلمان گذاشته است پرداخته شد.تدریس پژوهی ،بیشینه بسیار طولانی در ژاپن دارد ، ژاپنی ها اصلاح و بهبود روش های اموزش و تدریس را در درون مدرسه و کلاس می دانند و همچنین درس پژوهی فضای رقابتی و انفرادی کار کردن را به فضای مشارکتی و با هم کار کردن تبدیل کرده است.مشاهده فضای مشارکت و هم اندیشی معلمان مدرسه الگوی موفقی برای رشد روحیه همکاری ، مشارکت وتعاون دانش آموزان عینیت یافته است.بهبود در کلاس درس در درجه ی اول اهمیت است .

در پایان از استاد گرانقدر " جناب آقای دکتر ابوالفضل بختیاری " سپاسگزارم که با معرفی کتابهای مفید و ارزشمند دریچه جدیدی بر نگرش و رویکرد آموزشی اینجانب در محیط آموزشی گشودند . فلذا  مطالعه این کتاب ارزشمند را به تمامی افراد خصوصاً متصدیان امر تعلیم و تربیت دوره ابتدایی توصیه می نمایم.

منبع:

بختیاری ،ابوالفضل 1395، مصدقی نیک،کبری : تدریس پژوهی یا درس پژوهی،روش بهسازی فرهنگ آموزش وتدریس، تهران : آوای نور 1394

 

 

                                 

عنوان: خلاصه فصل سوم کتاب سیاستگذاری در آموزش و پرورش

                                                                          استاد محترم : جناب آقای دکترابوالفضل بختیاری

رشته : ارشد برنامه ریزی درسی                                      دانشجو : آرزو زرکشان  

 

مقدمه :

آموزش و پرورش سرمایه یک کشور محسوب می شودو اگر منافع آن به درستی ارزیابی نشود احتمال هر نوع شکستی برای برنامه ها و سیاسست ها وجود دارد.برنامه ریزی آموزشی و سیاست گذاری آموزشی اموری کاملا بهم مرتبط هستند.سیاست های جدید زمانی پا به عرصه می گذارند که یک  منطقه با بروز یک مشکل و یا با یک تصمیم سیاسی دستخوش آشفتگی شود.در اين نوشته  قصد داریم به  شيوه هاي سياست گذاري  در اموزش و پرورش كه به انواع گوناگون " نظام مند ، تدریجی ، موقتی ، وارداتی " دسته بندي و اجرا مي شوند  وهمچنین به مراحل سیاست گذاری و عوامل موثر برآن،بپردازیم.

نظام های آموزشی به آهستگی تغییر می کنند و نیازمند یک فرایند پیچیده ی برنامه ریزی و بکارگیری و اجرای برنامه ها هستند. شيوه هاي سياست گذاري در آموزش و پرورش با بروز يك مشكل پا به عرصه ميگذارند.

شيوه نظام مند : این شیوه با سه عمليات مشخص شروع ميشود:توليد داده ها ، تدوين واولويت بندي گزينه ها و پالايش گزينه ها. داده ها را معمولا از دو نوع منبع استخراج ميكنند تحليل بخش و اطلاعا ت تخصصي موجود (شاخص هاي مقايسه اي ، جمع بندي نتايج تحقيقات و مجموعه ي دانش وآگاهي هاي متداول و غيره) در اين روش گزينه ها از طريق جريان نسبتا پيچيده ي قياسي استنباطي شكل ميگيرد.الزاما این روش بهترین و مرجع ترین شیوه برای شکل گیری گزینه های سیاسی نیست.

شیوه تدریجی : هنگامي كه وجود يك مشكل و مسئله در قسمتي از نظام آموزشي تشخيص داده شد ،غالبايك راه حل به نظام تحميل شده و از ديگر موارد غافل ميگردد. اين پديده زماني اتفاق مي افتد كه مشكل به مجامع عمومي كشيده شده و مورد بحث عموم قرار ميگيرد .يعني ضروري است در قبال اضطراري بودن موضوع، واكنشي سريع انجام پذيرد.

شيوه ي موقتي : گاهي حوادث سياسي مهم با برگزيدكان سياسي جديد و يا تغييرات يا تعديلاتي در نظام آموزشي، مسائل و مشكلاتي را براي نظام آموزشي به وجود مي آورد. در چنين مواقعي، شكل گيري سياست، برپايه ي منطق دروني نظام آموزشي صورت نمي پذيرد

شيوه ي موقتي : گاهي حوادث سياسي مهم با برگزيدكان سياسي جديد و يا تغييرات يا تعديلاتي در نظام آموزشي، مسائل و مشكلاتي را براي نظام آموزشي به وجود مي آورد. در چنين مواقعي، شكل گيري سياست، برپايه ي منطق دروني نظام آموزشي صورت نمي پذيرد.

شيوه ي وارداتي : در سراسر جهان از سبك ها، شيوه ها وابداعات بسياري در نظام آموزشي استفاده مي گردد. تمام اين منابع را مي توان در شكل گيري گزينه هاي سياسي، به كار برد. اما يك سياست مشخص كه در گوشه اي از دنيا موفق بوده است، در گوشه اي ديگر در صورتي موفق خواهد بود كه بتواند با نيازمندي هاي گروه هايي خاص در جامعه هماهنگ باشد.

مراحل سیاست گذاری: تحليل گريندل شكل گيري اصلاحات در كشورهاي لاتين (همچون برزيل، بوليوي، شيلي و آرژانتين) را دنبال مي كند كه با مرحله ي تعيين موضوع ،،پيشرفت از طريق طراحي،تطابق و مراحل به كارگيري سياست و در نهايت رسيدن به مرحله ي خود اتكايي و ثبات همراه است. "هر يك از اين مراحل مي توانند به عنوان يك ميدان و صحنه كه در آن معاملات ديوان سالارانه وسياسي تحقق مي يابد و بر آنچه كه در ميادين بعدي اتفاق مي افتد نيز تاثير مي گذارد، تلقي مي شود" (نادري، 1398،ص51)

عوامل زيادي بر طبق تحليل گريندل ممكن است به عنوان عوامل حمايتي و شروع كننده ي اصلاحات در مرحله تعيين موضوع فرض شوند. به عنوان مثال عوامل اقتصادي و شرايط سياسي و همچنين گروه هاي طراحي اصلاحات و تنازعات بين گروه ها.

اصلاحات  موفق ممكن است به رابطه اي موفق و سازگار بين نهادهاي اجرايي و نهاد هاي قانون گذار دولت مربوط ميشود.سازمان هاي تاثير گذار در مرحله ي اول عبارتند از نهاد هاي دولتي كه براي سياست گذاري در آموزش مسئول هستند ، ضمن اينكه تاثير اين نهادها از ساير نهاد ها بيشتر است. دومين نكته ي جالب توجه اينكه سازمان هاي خيريه نيز در شكل گيري سياست هاي آموزشي نقش دارند. سوم اينكه در بسياري از موارد همچون كشور هاي غربي و آمريكاي لاتين، اتحاديه هاي معلمي، سازمان هايي هستند كه تاثير زيادي بر فرايندهاي سياست گذاري در آموزش و اجراي آن سياست هاست.اصول اوليه ي سياست گذاري معمولا از سوي وزارت آموزش و پرورش و شخص وزير و يا ساير مقامات بلند پايه مطرح ميگردد و مورد حمايت قرار ميگيرد.تحلیل کریندل دو عامل اصلی دیگر تاثیر گذر را پررنگ جلو می دهد: گروه های طراحی اصلاحات و تعارضات،که گروه های طراحی اصلاحات به عنوان بازیگران مهم راهبردی و اصلی ترین عوامل فرایند اصلاحی هستند.

نتیجه گیری :

در این نوشته  به این موضوع پرداختیم که چالش های پیش روی نظام آموزشی در حال تغییر است و نیازمند دانش جدید درباره ی اولویت های سیاسی است.شيوه هاي سياست گذاري در آموزش و پرورش به صورت گزينه هاي سياستي براي ايجاد انعطاف لازم و منطبق شدن با شرايط از چند طريق اتخاذ مي گردند. اين گزينه ها را با اهداف تحليلي، ميتوان به شيوه هاي گوناگون نظام مند، تدريجي،موقتي و وارداتي طبقه بندي نمود.همچنین به تحلیل گریندل و گروههای شریک در سیاستگذاری اشاره شد و تجزیه وتحلیل های انجام شده در مورد کشورهای آمریکای لاتین نشان داد که منازعه و مناقشه نیز یک عامل باثبات و همیشگی در سیاستگذاری است.

در پایان از استاد محترم  " جناب اقای دکتر بختیاری " کمال تشکر را دارم  که علاوه بر رهنمودهای خالصانه آموزشی و شغلی، با معرفی این کتاب دریچه جدیدی بر نگرش و رویکرد آموزشی اینجانب در محیط آموزشی گشودند .

منبع :

   نادري ، ناهيد - نوروزی ، رضاعلی - سیادت ، سیدعلی ،سياستگذاري در آموزش و پرورش.  اصفهان : نشريار مانا ،1395، (ص 45تا54)

 

 

عنوان:خلاصه فصل دوم کتاب سیاستگذای در آموزش وپرورش

                                                                استاد محترم : جناب آقای دکترابوالفضل بختیاری

رشته : برنامه ریزی درسی                                  دانشجو : آرزو زرکشان                 

                            

مقدمه :

 

در دنیای امروز همه به ضرورت وجود آموزش و پرورش نسبت به دیگر نهادهای اجتماعی پی برده اند .رشد و توسعه هر کشوری وابسته به نظام آموزشی حاکم بر آن جامعه است.سیاست هایی که در آموزش و پرورش اتخاذ می شود نقش بسیار زیادی در پیشرفت و تعالی آن کشور دارد.در اين نوشته در نظر داريم به سه رویکرد (یوم شناختی ، شواب و چشم انداز بیانیه های سیاسی در آموزش و پرورش ) و همچنين به عواملي كه بر سياست گذاري تاثير مي گذارد بپردازيم.

ترسیم آینده هر کشوری با دیگر کشورها متفاوت است و هر کشوری با توجه به زمینه های اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی به رشد و توسعه همه جانبه می رسد.مهمترین چالش سیاستگذاری در آموزش و پرورش در هزااره ی سوم ، سیاست تحول و تبدیل نظام آموزشی فعلی به آموزش و پرورش اثربخش است.  اصول سياست گذاري در آموزش و پرورش با توجه به توسعه درون زا و به سه واقعيت موجود ، با اهميت تشخيص داده شده اند : واقعيت اول: چارچوب هاي فكري براي برنامه ريزي آموزشي است،  واقعيت دوم: شواهد تجربي در خصوص افت و خيزسياستگذاري است واقعيت سوم: الگوهاي موجود سياستگذاري می باشد.اين سه اصل ، در الگوي كل گرايانه ي سياست گذاري ، در پاسخ به ابعاد اصلي تغيير جهاني شكل ميگيرد:

رويكرد بوم شناختي به آموزش و پرورش به عنوان يك نظام و شبكه اي از عوامل تاثير گذار بر يكديگر كه شكل دهنده ي موقعيت و محيطي است كه آموزش در آن اتفاق مي افتد ، توجه دارد.

رويكرد شوآب به سياست گذاري آموزش و پرورش اين است كه به حضور نمايندگان متفاوت در هر موضوعي كه به برنامه ريزي آموزشي مربوط مي شود در فرايند سياستگذاري اعتقاد داشت.

چشم انداز بيانيه هاي سياسي به منظور داشتن قابليت هاي اجرايي منعطف است.

عناصر دخيل ، در انتخاب شركت كنندگاني كه ميخواهند برنامه ي درسي را تدوين نمايند،اثر گذار است.

منظور شوآب از عبارت (عناصردخيل) موارد و سر فصل ها و عواملي است كه نيازمند توجه از سوي برنامه ريزان درگير در تدوين سياست ها و برنامه ي درسي است. شواب اين موارد رابه عنوان(عناصر دخيل) براي تدوين يك برنامه ي درسي قلمداد مي كند :

موضوع درسي، ياد گيرنده، معلم و زمينه .

شواب این چنین استدلال می کند که همه ی این سرفصل ها باید با هم هماهنگ باشند ، به گونه ای که هیچ یک از آنها در فرایند برنامه ریزی درسی مورد غفلت وافع نشوند.

يكي از عناصر دخيل "موضوع درسي" است كه به محتواي يك برنامه ي درسي و ماهيت علمي آن و چيزي كه بايد آموخته شود مربوط مي شود و مسلما در برنامه ي درسي بيشترين اهميت را دارد .

يكي ديگر از عناصر دخيل سياست گذاري " زمينه" است و در واقع همان محيط آموزشي ، فرهنگي ، اجتماعي و فيزيكي است.

به دليل تفاوتهاي بين تدوين برنامه ي درسي و سياست گذاري ، عناصر دخيلي كه شواب براي تدوين برنامه هاي درسي پيشنهاد كرده ،به طور مستقيم  قابل استفاده براي سياست گذاري نيست.

به همين دليل اين پنج عنصربه عنوان عناصر دخيل سياست گذاري در آموزش در پرتو سه حوزه ي آموزش وپرورش در پاسخ به تغيييرات جهاني امروز هستند : "پيشينه و سابقه ي عملي،كارگزاران ، فراگيران، زمينه و رسانه ها ".

عنصر"پيشينه ي علمي" به معناي مبناي لازم براي تصميم گيري در خصوص يك سياست آموزشي است كه به ميزان كافي پاسخگوي تاثيرات جاري ابعاد جهاني سازي مي باشدو در عين حال شامل دانش ، اطلاعات و  تجربيات به دست آمده در سه حوزه ي آموزش و پرورش ميشود.عنصر "عامل" يا "ذي نغع" به بازيگران عرصه ي سياست گذاري مربوط مي شود مانند مجريان، اداره هاي دولتي ، مدرسان و والدين و همچنين سازمان هايي همچون اتحاديه ي معلمان وساير گروه هاي درگير و علاقه مند (بن پرتز،1995، گريندل،2004، لوبيانكو ، 2004، سوانسون وبارليج،2006). تعامل اينها با يكديگر ،روابط قدرت آنها و انگيزه هاي آنها براي تصميمات اساسي در سياست گذاري ضروري است .

عنصر يادگيرندگان به اين اشاره دارد كه پيشينه ي فرهنگي دانش آموزان ،سن آنها و پايه ي علمي آنها در فرايند سياست گذاري بايد مورد توجه باشد.

عنصر "زمينه " تركيبي از عوامل متنوع فيزيكي و اجتماعي است و سياست گذاري وضعيت اقتصادي و محيط سياسي را شامل مي شود .

عنصر "رسانه" عنصر جديدي در طراحي برنامه هاي آموزشي است .

عواملي كه بر سياست گذاري تاثير ميگذارندعبارتند از:

ويژگي هاي كشوري.

زمينه هاي سياسي: در تحليل بخش سياسي يك توان و ظرفيت دولت در امر برنامه ريزي در سطح ملي  يكي ديگر از متغير هاي كليدي است كه بايد به آن توجه كرد .

زمينه هاي اقتصادي : در اين حوزه ، تحليل كننده بايد به طور عام نسبت به اوضاع كلان اقتصادي و به طور خاص در مورد منابع انساني كشور توجه داشته و اطلاعاتي را به دست آورد .

توان تامين مالي:در سياست گذاري هزينه هاي مختلفي مورد توجه قرار ميگيرد . هزينه هاي مالي ،سياسي و اجتماعي از مواردي هستند كه در هنگام تغيير وضع بايد ارزيابي شوند.

امكان پذيري : كه منابع انساني را شامل مي شود.

اتخاذ يك تصميم سياستي و ارزيابي سياست تدوين شده : يك تصميم سياسي ، تصميم غايت و سرانجام يك جريان است كه در ضمن آن تمام اطلاعات مربوطه تصميم گيري جمع آوري شده ، تحليل گرديده و در مجموع يك سياست بهينه طراحي و انتخاب شده است.

روابط قدرت: قدرت نشان دهنده ي توانايي شركت كنندگان مختلف براي تقويت ايده هاي آنها در خصوص فرايند ساست گذاري است.استفاده از قدرت ممکن است به صورت مثبت باشد، به این معنا که از قدرت برای ارتقای موضوعات سیاستگذاری بهره گیری شودو یا منفی باشد ، به این معنا که از پیشرفت یک سیاست به وسیله ی اعمال قدرت جلوگیری به عمل آید.

موضوعات زماني: مطالعات در مورد سياست گذاري همچنين نشان مي دهد كه مقوله ي زمان عامل مهمي در فرايند سياست گذاري است و این نکته که "وقت طلاست " برای برخی از کارها واقعا با معنا است.

نتیجه گیری:

در اين نوشته در ابتدا سه رویکرد در آموزش و پرورش بعنوان سه اصل در الگوی کل گرایانه مطرح شد که سه قلمرو اصلی آموزش و پرورش را بهم مرتبط می سازد.همچنین پنج عنصر دخیل در سياست گذاري آموزش و پرورش  که شامل " پيشينه و سابقه ي علمي ، كار گزاران ، فراگيران ، زمينه ورسانه " مورد برسی قرار گرفت.فلذا ويژگي هاي كشوري ، زمينه هاي سياسي و اقتصادي و ديگر عوامل برسياست گذاري هر كشوري تاثير مي گذارد ومتخصصان و برنامه ريزان نقش اساسي در اين امر مهم دارند.

در پایان از استاد محترم  " جناب اقای دکتر بختیاری " کمال تشکر را دارم  که علاوه بر رهنمودهای خالصانه آموزشی و شغلی، با معرفی این کتاب دریچه جدیدی بر نگرش و رویکرد آموزشی اینجانب در محیط آموزشی گشودند

 منابع :

     نادري ، ناهيد - نوروزی ، رضاعلی - سیادت ، سیدعلی ،سياستگذاري در آموزش و پرورش.  

     اصفهان : نشريار مانا ،1395،  ص(44-29)

عنوان: خلاصه فصل اول کتاب سیاستگذاری در آموزش و پرورش

                                            استاد محترم : جناب آقای دکترابوالفضل بختیاری

رشته : برنامه ریزی درسی                                      نام دانشجو : ارزو زرکشان

 

مقدمه:

یکی از ارکان توسعه یک کشور ، بخش اموزش آن کشور است. معلمان بعنوان عنصری اصلی و تاثیر گذار در این نظام می کوشند تا اهداف و خط مشی ها و سیاست ها را اجرا کنند.در این نوشته با قلمرو ، تاریخچه  و مفاهیم سیاست و سیاست گذاری در آموزش وپرورش و شیوه های سیاستگذاری در آموزش و پرورش خواهیم پرداخت.

محتوی سیاستگذاری در نظام تعلیم وتربیت نوین از رویکردی کل گرایانه پیروی کرده و به تناسب ویژگی های محلی ، منطقه ای و بین المللی با حفظ سیاست های کلی کشور باید انعطاف پذیر باشد.سیاست و سیاست گذاری ، مفاهیم متنوعی دارند و برحسب متغییرهای گوناگون دارای انواع مختلفی هستندکه از رویکردهای متفاوتی پیروی می کنند.

پیدایش علم سیاستگذاری   در آثار هارولد لسول و همكارانش در اوايل دهه ي پنجاه ميلادي پديدارگشت اما نهادينه شدن و گسترش اين رشته در اواسط دهه ي شصت آغاز شد .به اهداف ومفهوم سیاستگذاری می پردازیم. علم سياست گذاري  به مطالعه ي سياست ها و عملكردهاي مشخص دولت در زمينه هاي گوناگوني چون سياست كشاورزي،بهداشتي،آموزش و پرورش و همچنين زير مجموعه هاي گوناگون هر يك از اين موارد مي پردازد. اين علم  مي كوشد شناخت عملي مارا در سياست هاي بخش عمومي گسترش دهد و دخالت هاي دولتي را در امور جامعه باز شناسددر يك كلام در فعاليت هاي بخش عمومي به صورت خرد سخن بگويد.

لسول سه ويژگي براي رشته ي سياست گذاري بر ميشمارد:چند رشته اي است،به دنبال حل مشكل است وبه شدت هنجاري است.منظور لسول از چند رشته ای بودن آن است که علم سیاست گذاری باید خود را از مطالغات محدود نهادها و ساختارهای سیاسی رها سازد و به آثار و یافته های رشته هایی مانند جامعه شناسی ،  اقتصاد ، حقوق وعلوم تربیتی نیز توجه کند.از واژه سیاست ، تعاریف متعدد و گوناگونی ارائه شده و از نظر ابعاد مختلف مورد توجه قرار گرفته است.

در بعد عملي و كاربردي سياست عبارت است از :"تصميم گروهي يا انفرادي آشكار يا نهاني كه مجموعه اي از رهنمودها را براي هدايت تصميمات آينده،راهنمايي اجرايي در مورد تصميمات قبلي،شروع يا كند نمودن يك اقدام فراهم مي آورد.سياست برحسب دامنه ،ميزان پيچيدگي،محيط تصميم گيري ،حدود انتخاب  و معيارهاي تصميم گيري انواع متفاوتي دارد:

1- سياست هاي مساله ي خاص 2- سياست برنامه اي 3- سياست هاي چند برنامه اي 4-سياست هاي راهبردي. 

رويكردهاي سياست گذاري دو نوع است:1- رويكردهاي اجمالي كه تمركز محور برنامه ريزي براي كل جامعه است 2- رويكردهاي تدريجي:كه به جاي تحليل كامل از وضعيت موجود و توسعه ي برنامه ي كار و دستورالعمل ها براي حل مشكلات به تحليل كنش متقابل اهميت مي دهد.

يك سياست گذاري مطلوب وخوب سياستي است كه از سوي جامعه پذيرفته شودو از حيث سياسي ماندگار باشد. بدين معنا كه عميق باشد و به اندازه ي كافي جامعه ي هدفش را پوشش دهدو از حمايت جمعي بر خوردار باشد .

يك سياست خوب بايد از نظر تكنيكي ،صحيح و با معيارهاي تكنيكي و عملي ايجاد شده براي حمايت ازآن مطابقت داشته باشد.

سياست هايي كه حكومت(قوه ي مجريه،مقننه و قضاييه) تدوين مي كند متاثر از انواع عقلانيت هاست . انسلن به چهار نوع عقلانيت اشاره ميكندكه سياست هاي دولت را تحت تاثير قرار ميدهد: اقتصادي،سياسي،قانوني و عقلانيت حرفه اي.

دانايي فرد( 38،1387) پيشنهادميكندكه ميتوان از دو نوع عقلانيت ديگر سخن گفت كه بر جامعه بشري حاكميت دارد عقلانيت اخلاقي و ديني بنابراين خط مشي هاي دولت تحت تاثيرانواع عقلانيت هاست .

نتیجه گیری :

در این مقاله به این پرداختیم که علم سیاستگذاری به مطالعه سیاست ها و عملکرد های مشخص دولت در زمینه های گوناگون می پردازد .به رویکردهای سیاست گذار ی اشاره کردیم و اینکه  در سیاستگذاری باید به ارزشهای افراد، گروهها و جامعه توجه کرد واینکه یک سیاست خوب باید از حیث سیاسی ماندگار باشد و باید عمیق باشد و به اندازه کافی جامعه ی هدفش را پوشش دهد و همچنین از سوی جامعه پذیرفته شود و به مفهوم عقلانیت در سیاستگذاری اشاره کردیم که سیاست خای دولت را تحت تاثیر قرار می دهد.

در پایان از استاد محترم  " جناب اقای دکتر بختیاری " کمال تشکر را دارم  که علاوه بر رهنمودهای خالصانه آموزشی و شغلی، با معرفی این کتاب دریچه جدیدی بر نگرش و رویکرد آموزشی اینجانب در محیط آموزشی گشودند .

منبع:

  نادري ، ناهيد - نوروزی ، رضاعلی - سیادت ، سیدعلی ،سياستگذاري در آموزش و پرورش.  

 اصفهان : نشريار مانا ،1395 ا (ص 19 تا 27).

عنوان:خلاصه ای از کتاب آموزش قلب ها و اندیشه ها اثر کاترین لوئیس

                                                                   نام استاد  محترم : جناب آقای دکترابوالفضل  بختیاری        

   رشته:  ارشدبرنامه ریزی درسی                        نام دانشجو: آرزو زرکشان    

             

 مقدمه:

آموزش و پرورش دوره ابتدایی ژاپن ، بر اساس طبیعت روانی کودک استوار است و تلاش می کند تا زندگی شوق انگیزی را برای کودکان فراهم کند. یکی از اصولی که در مدارس ؟ژاپن روی آن تاکید می شود ، اعتماد به نفس بچه ها و افزایش حس مسولیت پإیری در انها است.در این نوشته به آموزش قبل از دبستان ژاپنی ها ، نظانم آموزش ابتدایی در ژاپن و تجربه مدرسه پیش دبستانی از جمله بازی ، روح گروهی اشاره می پردازیم.

تحصیلات اجباری در ژاپن از سن شش سالگی و از مدارس ابتدائی آغاز می شود ، اما بیش از نود درصد از کودکان ژاپنی دوره ی پیش دبستانی را پشت سر می گذارند و پژوهشگران بر این اعتقادند که این دوره متفاوت ترین و زنده ترین بخش آموزش است .مراکز پیش دبستانی به دو بخش «هئی کوان » یعنی تمام وقت و « یوچی ان » نیمه وقت که حق  انتخاب برای حضور کودکان در هر گونه محفوظ است ، تقسیم می شود .در این مراکز رویکردهای یکسانی در زمینه برنامه های آموزشی ونیز روش تدریس وجود دارد .در ژاپن مراکز نگه داری از کودکان می توانند درازای هر معلم 30 کودک 3-5 ساله و د رمقطع پیش دبستانی ، 40 دانش آموز به ازای هر معلم داشته باشند .تقریبا ( 94 درصد ) از مراقبان مدارس پیش دبستانی خانم با رنج سنی زیر بیست و هفت سال می باشند و نیمی از مدیران این مراکز نیز خانم می باشند .تقریبا ( 94 درصد ) از مراقبان مدارس پیش دبستانی خانم با رنج سنی زیر بیست و هفت سال می باشند و نیمی از مدیران این مراکز نیز خانم می باشند .نکته ی قابل توجه در خصوص امکانات این واحدهای آموزشی است از جمله کلاس های بزرگ و جادار و نیز تالارهای بزرگ و زمین های بازی ، دارای تسهیلاتی نظیر اتاق آموزگاران ، وسایل بازی نظیر تاب و سرسره و .... جائی برای شن بازی بچه ها ، پیانو ، ارگ و گرامافون ، بلوک های ساختمانی ، کتب مصور و امکاناتی برای نگه داری و پروش حیوانات است .

تمامی مدارس پیش دبستانی دارای استخر شنا می باشند و ژاپنی ها بر این اعتقادند که این مدارس گل سر سبد آموزش و پروش می باشند . 99 درصد دانش آموزان دوره ی ابتدائی در ژاپن ، در مدارس ابتدائی دولتی در محل اقامت خود به صورت رایگان تحصیل می کنند .در ژاپن بر خلاف ایالات متحده بر روی ثبات ارتباطی مجموعه «معلم – دانش آموز » اصرار وجود دارد در صورتی که در ایالات متحده آموزگاران اغلب مهارت تحسین برانگیزی برای تدریس در یک پایه دارند و می توان گفت در ژاپن این مزیت با توجه به آنچه در بالا ذکر شد وجود دارد که آموزگاران ضمن افزایش تجارب خود با توجه به جابجایی در تمام پایه ها با مشکلات و مسائل همکاران خود نیز آشنا می شوند .

در نظام آموزشی ژاپن دانش آموزان با اتکاء به پشتکار و استقامت توفیق علمی کسب می نمایند حال آنکه در ایالات متحده خلاقیت حرف اول را می زند ولی نکته قابل توجه این است که دانش آموزان ژاپنی در صحنه های بین المللی درهمان سال های نخست تحصیل رقیبان خود را کنار می زنند .

حقوق و مزایای بالا با همراه اعتبار و نفوذ قابل توجهی که برای آموزگاران در ژاپن در نظر گرفته می شود باعث می شود که معلمان با دلگرمی تا پایان بازنشته شدن در شغل خود باقی بمانند .در خصوص چاپ و نشر کتب مقطع پیش دبستانی در ژاپن وجود دارد . همان گونه که در مورد چاپ و نشر کتب پایه های تحصیلی دیگر وجود دارد .بنابراین می توان گفت در بسیاری از موارد نظیر نظارت وزارت آموزش و پرورش بر کتب درسی ، ساعات تدریس و اجتناب از دسته بندی دانش آموزان و .... وجود دارد .

برنامه های آموزشی پیش دبستانی : ( بازی محوری )

 فعالیت بچه های پیش دبستانی و بازیهای آزاد آنها باعث نوعی یادگیری می شود که لازمه رشد هماهنگ فیزیکی و دماغی آنها است ».در مطالعه درباره ی 15 مدرسه پیش دبستانی ، بچه های پنج ساله ، نیمی از وقت شان را صرف بازی  آزاد و نیمی دیگر را صرف فعالیت های جمعی کلاس می کنند .منظور از بازیهای آزاد یعنی بچه ها به انتخاب فعالیت هایی مثل ( فعالیت های هنری ) ، ( آواز خواندن ، رقصیدن و نواختن ) ، (گرد همایی های نظیر نشست های کلاسی یا مدرسه ) ، ( صرف ناهار ) ، ( قصه گویی ) ( تمیز کردن ) و ( فعالیت های علمی ) می کنند .در اینجا می توان گفت میانگین نیمی از اوقات روزانه پیش دبستانی صرف بازی می شود و هد ف اصلی از این بازیها ایجاد حس وابستگی به مدرسه و رشد روحیه مسئولیت پذیری در بچه ها به عنوان عضوی از جامعه ورابطه بین بازیهای آزادانه ورشد عقلانی مورد توجه و بررسی قرار می گیرد .

بنابراین می توان گفت بازیهای هدفمند در پیش دبستانی دو هدف زیر را دنبال می کند :

الف : پرورش و رشد ارتباطات بچه ها با یکدیگر

ب: شوق و تحمل برای یک زندگی گروهی به این ترتیب بچه ها به صورت طبیعی ، در حین بازی ، با یکدیگر آشنا می شوند دانش آموزان به این وسیله چارچوبی برای تشکیل جامعه کلاس می شوند .در ضمن تنها انجام بازیهای آزادانه آنان را به اهدافشان نزدیک نمی کند بلکه الفاظ به کار رفته در این میان از سوی آموزگاران بسیار موثر و قابل تحسین است .مثلا لفظ دوستان به جای هم کلاسیها و .... وبچه ها به این ترتیب یاد می گیرند که چگونه عضو مسئول و مهربان کلاس باشند . جلسات چنین کلاسهایی این فرصت را برای بچه ها و معلم شان فراهم می آورد تا حوادث و مشکلات روز را برای یکدیگر بازگو نمایند .به طور خلاصه می توان گفت آموزش های پیش دبستانی ژاپن ، بیشتر بر بازیهای آزاد و رشد اجتماعی بچه ها تاکید دارند تا رشد علمی آنها و این تفاوت عمده آموزش و پرورش ژاپن با آمریکا است .

اصولا در ژاپن بچه ها به مدرسه می روند تا دوستان خود را ببینند ، نه به خاطر یادگیری بنابراین باید کوشید تا همه ی بچه ها دوست پیدا کنند . در ضمن آموزگاران به رشد و تعالی همه جانبه ی کودکان اعتقاد دارند ونه به رشد و تعالی افراد هوشمند یعنی می توان گفت :ورود به یک مدرسه ژاپنی یعنی روبه رو شدن با بسیاری از ارزش گذاریهای  واضح و شفاف .آموز ش و پرورش ژاپن در مقطع پیش دبستانی پنج هدف اصلی را دنبال می کند .

1- درک نیازهای اولیه زندگی روزانه و کسب بینش لازم برای یک زندگی توام با شادی

2- پرورش حس محبت و اعتماد به دیگران و تقویت گرایش های مستقل و همکاری و تعاون و هوشیاری اخلاقی

3- پرورش علاقه و توجه به طبیعت و چیزهای اطراف

4- پرورش علاقه و توجه نسبت به نقش مکالمه و گفتگو در توسعه روابط و لذت بخش نمودن ارتباطات گفتاری و شنیداری

5- درک عمیق مفاهیم از طریق کسب تجارت گوناگون در جهت پرورش خلاقیت و شکوفایی استعدادها ، این هدفها بر پرورش و رشد صفات عاطفی نظیر دلبستگی و علاقه و همچنین شوق و رغبت تاکید دارد.

نتیجه گیری:

در این نوشته به این موضوع پرداختیم که آنچه باعث رشد و شکوفایی اجتماعی و علمی بچه ها می شود نخست ایجاد دوستی بین دانش آموزان ودوم مشارکت بچه ها در جریان شکل گیری ضوابط مدرسه و سوم احساس مسئولیت و بسط آن در قبال دیگران و وقت قابل توجهی است که در مدارس ژاپنی هاصرف فعالیت های غیر درسی می شود ، می باشد .برای تحقّق گسترده این برنامه ها ما به نگرش وسیع و مشترک در مورد کودکان خردسال خود نیازمندیم . این نگرش باید به این تشخیص برسد که تدریس ضرورتاً به رشد و توسعه جنبه های اخلاقی، اجتماعی و عقلانی بچه ها توجه دارد و به همین دلیل برای پرورش کودکان در این سه بخش ، هرجنبه از تدریس باید بطور سنجیده ای سازماندهی شود .

در پایان از استاد ارجمندم جناب آقای « دکتر ابوالفضل بختیاری» کمال تشکر را دارم  که علاوه بر رهنمودهای خالصانه آموزشی و شغلی، با معرفی این کتاب ، دریچه جدیدی بر نگرش و رویکرد آموزشی و در نتیجه عملکرد اینجانب در محیط آموزشی گشودند . لذا مطالعه این کتاب ارزشمند را به تمام معلمین در صحنه علم و دانش و والدین عزیز توصیه می کنم.

          منبع :

لوییس کاترین ( 1395) - آموزش قلب ها و اندیشه ها -ترجمه : حسین افشین منش، شیده ایلیگی طاهر ؛ ویرایش : مریم روحانی ، ابوالفضل بختیاری ، مرتضی حاج علی فر. تهران :انتشارات سازوکار ، ویراست جدید ،1398